Thổi phòng Doanh thu bằng Ghi nhận Doanh thu quá sớm.
Nhằm mục đích làm đẹp kết quả sinh lời ngắn hạn hòng gián tiếp tăng giá cổ phiếu trước khi niêm yết/phát hành/M&A, hoặc để bán ra trên thị trường, hoặc giữ giá cổ phiếu cho hoạt động repo cổ phiếu, ban lãnh đạo có rất nhiều động lực ẩn sau để thổi phồng doanh thu trong khi thực tế không hề có dòng tiền nào đi vào công ty!
Có 3 loại thủ thuật thường xuyên được sử dụng nhất mà ông đúc kết lại suốt quãng đời 30 năm kinh nghiệm của mình, bao gồm: ghi nhận trước doanh thu tương lai quá sớm (record revenue too soon), ghi nhận doanh thu ảo (record bogus revenue), và cuối cùng là ghi nhận các khoản doanh thu bất thường/một lần (using one-time or unsustainable activities to boost income).
Ghi nhận doanh thu tương lai quá sớm (record revenue too soon):
Để làm được việc này, họ dùng các kỹ thuật như: ghi nhận doanh thu trước khi bàn giao sản phẩm/dịch vụ; ghi nhận doanh thu quá lên so với khối lượng công việc được làm trong tương lai; ghi nhận doanh thu trước khi khách hàng chấp nhận sản phẩm bằng văn bản chính thức; ghi nhận doanh thu khi khả năng thanh toán của khách hàng chưa chắc chắn, thậm chí còn không hề cần thiết.
Nhạng doanh nghiệp thường nằm trong các ngành nghề có sản phẩm/dịch vụ tương đối vô hình, mang tính trừu tượng và chủ yếu phụ thuộc vào tập khách hàng B2B (tức các doanh nghiệp lớn khác), nên việc "chuyển lùi" doanh thu như vậy rất khó để kiểm tra, thậm chí còn không thể hiểu được với một số người bình thường khác (!) Các ngành nghề như ngân hàng, tài chính, bất động sản, khu công nghiệp, xây lắp/xây dựng, hàng không, viễn thông, phần mềm, công nghệ sinh học là những ví dụ cụ thể nhất...
Quý vị chú ý đến khoản mục phải thu ngắn hạn tương ứng với % tổng tài sản, % khoản phải trả ngắn hạn cũng như % doanh thu hằng năm. Ngoài ra, chúng ta cần phải chú ý đến khoản mục dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (cash flow from operations – CFO) và chính sách kế toán của công ty khi hạch toán doanh thu như thế nào (Quý vị có thể xem trong thuyết minh BCTC, trao đổi với chuyên gia / ban lãnh đạo công ty).
Một trong những ví dụ tương đối xưa cũ cho thủ thuật này là CTCP Đầu tư & Công nghiệp Tân Tạo (HOSE: ITA). Doanh thu công ty tăng vọt gần gấp đôi so với năm 2009 trước đó, dẫn đến lợi nhuận tăng vọt lên gần 700 tỷ, một mức tăng trưởng giữa thị trường suy thoái kinh ngạc (!) Ấy vậy mà dòng tiền công ty âm nghiêm trọng, chủ yếu do các khoản phải thu ngắn & dài hạn tăng lên nhanh chóng, thậm chí cao hơn cả doanh thu và nhiều lần các khoản phải trả. Điều này một phần do ITA đã hạch toán doanh thu thuê đất của các khách hàng trong tương lai vào một năm 2010, thậm chí nhiều khách hàng trong đó chưa chắc chắn thanh toán; phần khác, họ dùng các khoản tiền này để chuyển qua các bên liên quan và đầu tư trái ngành tràn lan – sau đó trở thành một thảm họa kinh điển cho những nhà đầu tư cá nhân và cả các quỹ ETF “ngây thơ”.
Ngoài case ITA kinh điển trên, chúng tôi cũng từng phân tích case CTCP Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (HOSE: HBC) cách đây nhiều tháng khi công ty này có chính sách kế toán tự ước tính (estimation) khoảng 40%-50% doanh thu và các khoản phải thu theo tiến độ xây dựng và chủ quan của vị kế toán trưởng thay vì dựa trên hóa đơn chứng từ & văn bản nghiệm thu của khách hàng, một rủi ro rất lớn cho các nhà đầu tư không am hiểu ngành xây dựng (!) Đến cuối năm 2018 vừa qua, vay nợ ngân hàng của công ty bằng 150% vốn chủ sở hữu, trong khi đó khoản phải thu ngắn hạn tăng vọt lên 11 nghìn tỷ đồng, chiếm đến 70% tổng tài sản - một “lá cờ đỏ” khổng lồ trong đầu tư.
Trân trọng,
Bạch Dương
Comments