Thổi phòng Doanh thu - Ghi nhận Doanh thu ảo
Nếu như việc di dời doanh thu từ tương lai về thực tại là một tội lỗi, thì việc hạch toán doanh thu ảo, không có thực là một tội ác còn "đáng kinh tởm" hơn! Những công ty dạng này thường lợi dụng kẽ hở của sự thiếu minh bạch trong ngành nghề kinh doanh, thông đồng với kiểm toán và hạch toán các giao dịch không có bản chất kinh tế hoặc không mang tính đầu-cuối đầy đủ. Điều này vi phạm với nguyên tắc của kế toán rằng họ chỉ được hạch toán doanh thu khi toàn bộ rủi ro liên quan đến hàng hóa/dịch vụ đã được chuyển sang người mua và bằng chứng về việc thanh toán của người mua là chắc chắn.
Cụ thể hơn, họ có thể bán một lô hàng hóa X sang đối tác B của họ, sau đó nhờ bên B làm giấy tờ kí quỹ lô hàng ngược lại – ghi nhận khoản phải thu và doanh thu tương ứng. Ở trường hợp khác, họ có thể kí khống một hóa đơn dịch vụ X nào đó với công ty C thuộc bên liên quan, sau đó hạch toán phải thu và doanh thu tương ứng trong khi không hề có dịch vụ X nào mà họ cung cấp đủ xứng đáng với mức giá trị đó. Phương pháp này sẽ đi kèm với việc họ phải tốn các chi phí thuế TNDN, môi giới, tài chính liên quan – song nếu so với lợi ích mà cá nhân ban lãnh đạo thu được từ việc bán cổ phiếu trên TTCK, thì đây chỉ thực là "muối bỏ bể"!
Theo kinh nghiệm quan sát, tôi thấy những doanh nghiệp thuộc hạng "lừa đảo tệ hại nhất" này hầu hết là các công ty có quy mô vừa & nhỏ, mới vừa được thành lập <10-15 năm, cơ cấu cổ đông không có đối trọng đủ lớn để giám sát. Ngoài ra, ban lãnh đạo của nhóm này thường rất năng động trong việc "chào mời" công ty, đến mức ta thấy tên cổ phiếu của họ nhan nhản khắp các mặt báo, diễn đàn như một cơ hội có một không hai; thanh khoản cổ phiếu của họ thì thuộc hạng bậc nhứt trên sàn (!) Ấy vậy mà nếu Quý vị soi xét kĩ bảng cân đối kế toán và thuyết minh BCTC của họ, thì thấy nhan nhản những "lá cờ đỏ" vô cùng nghiêm trọng...
CTCP Thiết bị Y tế Việt Nhật (HOSE: JVC) là một ví dụ kinh điển mà đơn vị kiểm toán Big4, những quỹ đầu tư hàng đầu thị trường, có cả nhà đầu tư chiến lược kỹ tính từ Nhật Bản, cũng không thể bảo vệ được chính họ, huống chi những NĐT cá nhân "ngây thơ" chúng ta (!) Xem lại BCTC năm 2014 – 6 tháng trước khi JVC lộ bản chất "lừa lọc", dù rất khó nhìn ra lúc bấy giờ, ta thấy rằng doanh thu công ty tăng mạnh từ 600 tỷ -> 1,100 tỷ, song toàn bộ tiền mặt của công ty đều đến từ hoạt động phát hành cổ phiếu. Hơn nữa, khoản phải thu ngắn hạn của công ty lên đến gần ~900 tỷ, gần bằng doanh thu. Nhìn rộng hơn, thị trường nhập khẩu thiết bị y tế lúc bấy giờ trị giá khoảng ~14,000 tỷ, trong đó gần 90% phụ thuộc vào hệ thống thu mua của BV công lập: như vậy, JVC gần như chiếm >80% thị phần thiết bị y tế tư nhân khoảng ~1,500 tỷ còn lại, một con số khá vô lý lúc bấy giờ (?) Và sau đó như độc giả đã biết, giá cổ phiếu JVC sau đó giảm mạnh còn 1/8 so với lúc đỉnh cao giữa năm 2015, ban lãnh đạo bị truy tố vì nguồn gốc xuất xứ sản phẩm và có dấu hiệu "lừa đảo", tất cả quỹ đầu tư và CTCK bán ra cổ phiếu, để lại một di sản rất xấu cho TTCK Việt Nam...
Cũng với kịch bản giống JVC, CTCP Tập đoàn Yeah1 (HOSE: YEG) cũng có nhiều dấu hiệu khá tương đồng: theo BCTC năm 2018 – trường hợp trước khi công ty niêm yết lên sàn với giá ngất ngưởng, doanh thu YEG đột ngột tăng gấp 2 lần lên 1,700 tỷ, lợi nhuận gộp tăng gấp 4 lần lên mức ~600 tỷ mà không có động lực nào rõ ràng! Tất cả tiền mặt vào YEG đều đến từ phát hành riêng lẻ, dòng tiền dường như chỉ chảy vào khoản phải thu và trái phiếu các doanh nghiệp tư nhân lạ (?) Nếu lấy con số doanh thu 1,700 tỷ (tương ứng ~80 triệu USD) của YEG năm 2018 ra suy ngẫm kĩ, Quý vị sẽ thấy rằng doanh thu của nó thậm chí lớn hơn tất cả các công ty truyền thông lớn nhất tại Việt Nam như: VCCorp (40 triệu USD), VNExpress (24 triệu USD), Zing (20 triệu USD) – thậm chí gần bằng cả Google Việt Nam (130 triệu USD) và Facebook Việt Nam (230 triệu USD)! Đây là một con số khá bất hợp lý xét đến việc thương hiệu và tập khách hàng của Yeah1 hoàn toàn yếu thế hơn tất cả các công ty trong ngành media/news lớn trên.
Như vậy Quý vị (1) So sánh doanh thu của công ty ta nghi ngờ với các ông lớn dẫn đầu ngành, (2) Nhìn kỹ dòng tiền của doanh nghiệp, (3) Nhìn kỹ xu hướng và tỷ trọng của khoản phải thu thì sẽ nhìn ra các “lá cờ đỏ” của hạng doanh nghiệp ghi nhận doanh thu “ảo” như trên! Cũng với phương pháp này, các trường hợp tương tự đã từng CTCP Xây dựng FLC Faros, CTCP Hoàng Anh Gia Lai, Thủy sản CTCP ĐTPT Đa Quốc Gia “IDI".
Trân trọng,
Bạch Dương
Comments