Tầm quan trọng của ROE, ROA và ROIC
Nếu được chọn chỉ một chỉ số tài chính để phân biệt giữa một doanh nghiệp tuyệt vời và một doanh nghiệp tệ hại, thì không có chỉ số nào quan trọng hơn tỷ suất sinh lời trên vốn đầu tư (return on capital). Tỷ suất sinh lời có thể được sử dụng thông qua các chỉ số thông dụng như ROE (return on equity), ROA (return on asset) hay ROIC (return on invested capital).
"Khi tiền dễ dãi trên thị trường ngày càng dễ xuất hiện thì người ta dễ quên tầm quan trọng ROE, ROA và ROIC"
Thử tưởng tượng nếu bây giờ có hai nhà hàng được chào mời để quý độc giả đầu tư: nhà hàng thứ nhất tạo ra lợi nhuận 500 triệu đồng/năm trên vốn đầu tư ban đầu 1 tỷ đồng; nhà hàng thứ hai tạo ra 1 tỷ đồng lợi nhuận/năm - song đòi hỏi đến 10 tỷ đồng vốn đầu tư ban đầu, thì Quý vị sẽ lựa chọn phương án nào?
Tôi chọn nhà hàng đầu tiên - với lợi suất 50% mỗi năm trên vốn đầu tư dù cho con số lợi nhuận tuyệt đối có thấp hơn một nửa - Bởi vì với 9 tỷ đồng còn lại, hoàn toàn có thể kiên nhẫn lục tìm 9 nhà hàng tương tự như vậy để mua, và sẽ sinh lợi gấp 5 lần thay vì bỏ ra 10 tỷ để mua nhà hàng thứ hai, vốn chỉ có tỷ suất sinh lời vỏn vẹn 10% trên vốn đầu tư.
Đến đây nhiều người cho rằng ví dụ hai nhà hàng đưa ra quá "hiển nhiên" và "ngớ ngẩn"! Ấy vậy mà trên thương trường chứng khoán thực tế, khi bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông, tâm lý xóa bỏ nghi ngờ để quyết định nhanh và tâm lý quá lạc quan, các nhà đầu tư cá nhân, thậm chí có cả chuyên nghiệp, thường xuyên quên đi những nguyên tắc về chọn doanh nghiệp sinh lời tốt trong kinh doanh, lao vào mua những cổ phiếu tăng trần xanh tím vài ba % - bất chấp hiệu suất sinh lời trên vốn tệ hại của chúng. VIC, MSN, FLC, HAG, BVH, SBT, PLX là những ví dụ điển hình mà chúng tôi quan sát thấy trong thời gian vừa qua.
Trong bức thư thường niên năm 1995 của Warren Buffett gửi cho cổ đông Berkshire Hathaway, ông từng nói: "Chúng tôi ưa thích những doanh nghiệp có thể tạo ra mức sinh lời cao trên vốn đầu tư, và chắc chắn rằng nó có thể tiếp tục như vậy trong tương lai."
Về mặt logic, một công ty tạo ra mức ROE cao và bền vững, sẽ chứng minh được hai việc: (1) nó là một mô hình kinh doanh tạo ra dòng tiền tốt hơn so với trung bình của nền kinh tế và (2) nếu như nó giữ được mức ROE cao qua nhiều năm, chứng tỏ rằng công ty này đã giữ được mức tăng trưởng lợi nhuận khá tốt trong quá khứ.
Tuy nhiên, nhà đầu tư cá nhân cực kỳ cẩn trọng đối với mức ROE cao đột biến, bất thường trong một năm gần nhất do lợi nhuận tài chính, lợi nhuận khác hoặc các thủ thuật kế toán trích lập dự phòng và chi phí không đầy đủ giống như những case đã từng minh họa như: Hoàng Anh Gia Lai (HAG), Tôn Hoa Sen (HSG), Nam Kim (NKG), Masan (MSN), Vingroup (VIC), Yeah 1 TV (YEG), Thủ Đức House (TDH), v.v...
Cách sử dụng tỷ suất sinh lợi chia ra hai loại như sau:
- Thứ nhất, đối với các doanh nghiệp ít nợ vay, nhiều tiền mặt, chúng ta sử dụng trung bình ROE 3 năm, hoặc 5 năm như một thước đo hợp lý, đặc biệt với các ngành sinh lời tốt như sản phẩm tiêu dùng, y tế, dịch vụ tiêu dùng.
- Thứ hai, đối với các doanh nghiệp nhiều nợ vay, thì sử dụng chỉ số ROIC là hợp lý - đồng thời kiểm tra xu hướng ROA qua nhiều năm xem có bền vững hay không. Quý vị có thể dùng lợi nhuận ròng/(vốn chủ + nợ vay - tiền mặt) để tính ROIC.
Với tỷ suất ROIC trung bình của các doanh nghiệp niêm yết Việt Nam nằm trong khoảng từ 10%-14% và lợi suất tiền gửi tiết kiệm là 7%, chúng tôi cho rằng một doanh nghiệp tốt (good business) nhất thiết phải có ROIC tối thiểu 18%, trong khi một doanh nghiệp ngoại hạng có ROIC trên 25%.
Hiểu được tầm quan trọng của tỷ suất sinh lời chúng ta nên phân loại doanh nghiệp vượt trội/ tốt/ xấu rõ ràng với đôi mắt tinh tường hơn. Ta sẽ không còn dễ dàng bị tâm lý bằng chứng xã hộilừa gạt. Ta sẽ nhìn rõ hơn sai lầm của đám đông. Ta không còn bị ảnh hưởng từ các báo đài, các quỹ đầu tư, và các CTCK "sặc mùi" mâu thuẫn lợi ích. Rồi tự đó chúng ta lý trí, ung dung, tự tại đầu tư thành công vững vàng hơn.
Trân trọng,
Bạch Dương
Comments