Vì sao Phân tích kỹ thuật Thất bại thảm hại trong Dài hạn
"Bạn sẽ không bao giờ gặp một chuyên gia phân tích kỹ thuật giàu có."— Tục ngữ cổ Wall Street
Đây là Quan điểm ngược chiều chứa đựng sự phản đối lớn nhất mà từng được làm từ trước đến nay. Với bối cảnh thị trường giá lên (bull market) lớn nhất trong lịch sử chứng khoán Việt, không thể không nhận thấy một lớp các nhà đầu tư non trẻ ngày ngày đang bị "thôi miên" bởi những phương pháp phân tích kỹ thuật "hoang đường" — cảnh tượng quen thuộc chúng tôi từng thấy nhiều năm trước.
Trong quyển sách huyền thoại của mình với tên gọi Security Analysis - 1934, Benjamin Graham từng cho rằng: "Trong cuộc đời quản lý tài chính của chúng tôi, chưa bao giờ chúng tôi thấy một phương pháp nào giúp kiếm tiền nhanh chóng và dễ dàng - ngay cả ở phố Wall hay bất cứ đâu."
Số đông cá nhân Việt Nam, thậm chí cả những người lâu năm trong ngành tài chính, cũng cho rằng cần phải có sự kết hợp giữa phân tích cơ bản (PTCB) và phân tích kỹ thuật (PTKT) để thành công trên thị trường. Theo tôi sự kết hợp nửa vời đó sẽ chỉ đem lại kết quả tồi tệ lâu dài — hệt như khi chúng ta trộn lẫn nước với dầu mỏ vậy. Vậy thì những lý do gì khiến PTKT là một công cụ hoang đường cho các nhà đầu tư ngắn hạn?
Phần thứ nhất 1. Hai tiêu chí căn bản mà PTKT không thể đáp ứng:
Bản chất của một chiến lược đầu tư thành công chính là:
Phải hợp lý về mặt bản chất.
Phải có sự khác biệt với đa số đám đông trên thị trường.
Dù rằng hai mục tiêu trên có vẻ mâu thuẫn một cách vô lý, Benjamin Graham và hàng loạt học trò của ông như Buffett, Schloss, Ruane, Greenblatt, Klarman, Davis tự hào rằng sự nghiệp nhiều thập kỷ thành công của họ đều dựa trên triết lý đó.
Hai bản chất trái ngược về PTKT:
1/ Không hợp lý về mặt bản chất:
Thứ nhất: Phương pháp PTKT chỉ dùng dữ liệu duy nhất để đánh giá cổ phiếu là giá cả (price) và khối lượng (volume) thay vì sử dụng một hệ thống phân tích toàn diện về doanh nghiệp. Dữ liệu sơ sài này sẽ không thể phân biệt được một doanh nghiệp tốt với một doanh nghiệp có mô hình kinh doanh yếu kém, một doanh nghiệp lừa đảo, hay một doanh nghiệp có đội ngũ lãnh đạo trì trệ. Tất cả những gì các chuyên gia PTKT cần là giá vượt đỉnh cũ (breakout) và khối lượng cổ phiếu tăng đột biến mà không cần đánh giá bất cứ thứ gì khác — trái ngược hoàn toàn với các nguyên tắc kinh doanh thông thường.
Thứ hai: Những kẻ PTKT cố gắng đoán thời điểm (timing) và kiếm lời đối với mọi cổ phiếu, thay vì chỉ tập trung vào một vài doanh nghiệp/lĩnh vực mà họ am hiểu (circle of competence). Từ tài chính, bất động sản đến tiêu dùng, bán lẻ, sản xuất, v.v., những cá nhân PTKT tưởng mình am hiểu mọi thứ nhưng sự thực là họ chẳng hiểu một chút nào chính xác về các ngành nghề trên.
Thứ ba: Những kẻ sử dụng PTKT luôn có tư duy liên tục mua bán, sử dụng đòn bẩy và kiếm lời ngắn hạn thay vì kiên nhẫn chờ đợi những cơ hội tốt nhất và chờ đợi cho sự phát triển của công ty. Bất cứ nhà đầu tư từng trải và lí trí nào cũng hiểu rằng những cơ hội tốt nhất đều đến rất hiếm hoi, và việc chờ đợi (waiting) là tất yếu. Cũng giống như trò Poker vậy, một tay chơi khôn ngoan sẽ không bao giờ cố gắng chiến thắng mọi ván bài, vào mọi lúc cả.
Cuối cùng: Tư duy gốc của PTKT là đi theo xu hướng, phụ thuộc vào thứ mà họ gọi là dòng tiền thay vì có tư duy độc lập và thiết lập biên an toàn (margin of safety) cho bản thân. Khi thứ "dòng tiền" trên đảo chiều bất ngờ do các hiện tượng vĩ mô hoặc các đợt margin call, những kẻ PTKT nghĩ rằng mình sẽ tháo chạy trước kẻ khác đều sẽ nhận lấy kết quả thua lỗ tồi tệ. Bởi vì kẻ nào là kẻ mua vào khi tất cả "dòng tiền" trên đều rút ra?!
2/ Không có sự khác biệt:
Thoạt nhìn, PTKT là một phương pháp vô cùng đơn giản, dễ tiếp thu, và có thể hiện thực hóa lợi nhuận nhanh chóng — thậm chí là trong vòng vài ngày. Vì lý do đó, đây là thứ các môi giới, công ty chứng khoán và các trader ngắn hạn rất ưa thích khi diễn giải cho các cá nhân "khờ dại" mới tham gia, đặc biệt là các bạn sinh viên. Nhưng cũng chính vì lý do này, đây là trò chơi mà mỗi người chơi rất khó để có được lợi thế cạnh tranh — trừ khi anh ta khác hẳn với đám đông.
Trong khi 90% cá nhân, môi giới và các chuyên gia PTKT ngày ngày đang cố gắng chọn lọc cổ phiếu dựa trên các mẫu hình PTKT như "chiếc cốc", "vai đầu vai", "hai đáy", "hai đỉnh", v.v., họ không hiểu rằng khi quá nhiều người cùng nghiên cứu một mô hình, chính họ sẽ tác động lên giá, dẫn đến họ sẽ phá
Phần thứ hai 2/ Vì sao sự kết hợp nửa vời giữa cơ bản và kỹ thuật lại sai lầm?
Tư duy sai lầm về việc kết hợp giữa phân tích cơ bản (PTCB) và phân tích kỹ thuật (PTKT) phổ biến đến mức bất cứ ai nghe qua đều cảm thấy hợp lý. Thông thường, mọi người tin sự kết hợp này sẽ thành công vì hai lý do:
1/ PTCB giúp lựa chọn cổ phiếu tốt, giàu tiềm năng tăng giá.
2/ PTKT giúp chọn thời điểm tối ưu để mua thấp, bán cao một cách dễ dàng.
Tuy nhiên, trải qua nhiều năm quan sát, nhà đầu tư "nửa vời" theo tư duy trên thường nhận về kết quả hoàn toàn trái ngược:
Mua sai một cổ phiếu tệ hại: Dù nghĩ rằng mình hiểu yếu tố cơ bản, kẻ kết hợp nửa vời hầu như không hiểu hoặc hiểu sai lệch về mô hình kinh doanh do dành quá ít thời gian nghiên cứu. Họ lại quyết định mua dựa trên tín hiệu kỹ thuật ngắn hạn thay vì thấu hiểu giá trị thực của doanh nghiệp. Hơn nữa, họ không có biên an toàn (margin of safety) để bảo vệ vốn trước biến động bất thường. Việc tin rằng có thể cắt lỗ dựa vào tín hiệu kỹ thuật sẽ sụp đổ khi gặp các trường hợp "trắng bên mua" (như từng xảy ra với TTF, JVC, BII, DRH, CDO,...). Những gì họ nhận lại chỉ là các mảnh giấy kèm mô hình kinh doanh yếu kém và định giá cao ngất ngưởng.
Bán sớm một cổ phiếu tốt: Mua sai doanh nghiệp là sai lầm đáng kể, nhưng việc bán sai (hoặc bán quá sớm) một cổ phiếu tốt còn là sai lầm nghiêm trọng hơn hẳn xét trên chi phí cơ hội khổng lồ. Rất nhiều cổ phiếu tiềm năng bị bán đi ở mức giá rẻ mạt chỉ vì đã tăng 30%–50% về giá dưới góc nhìn của các chuyên gia đồ thị (chartists). Những quan điểm như "Bạn không thể sai khi chốt lời" hay "Không nên quá tham lam khi nắm giữ" chỉ thể hiện sự thiếu hiểu biết về ngành, lợi thế cạnh tranh và chiến lược tăng trưởng. Nhìn vào chuỗi tăng vốn hóa ấn tượng của VCS, PTB, CTD, TV2, MWG, PNJ, VNM,..., ranh giới chi phí cơ hội giữa sự giàu có và thiếu thốn hiển hiện rất rõ ràng.
Điều này xuất phát từ sự hiểu biết hạn chế của nhà đầu tư khi kết hợp PTCB và PTKT về giá trị thực, triển vọng tăng trưởng cũng như các tài sản vô hình (thương hiệu, đội ngũ quản trị, lợi thế quy mô, sản phẩm đặc thù). Tất cả những gì họ cần là một khoản lời ngắn hạn, để rồi tiếc nuối khi cổ phiếu tăng nhiều lần sau đó (như các cổ phiếu "mười gang" – ten-baggers mà Peter Lynch ưa thích).
Do sự hiếm hoi của cơ hội tốt, xác suất nhà đầu tư kỹ thuật bán đi cổ phiếu tốt để mua nhầm cổ phiếu tệ hại là rất cao. Đó là lý do hiếm khi thấy một người theo trường派 kỹ thuật giàu lên bền vững. Hành vi này đúng như ngài Peter Lynch gọi là: "Bán đi cổ phiếu tốt và mua thêm cổ phiếu yếu kém giống như việc bạn cắt những cành hoa đi và tưới nước thêm vào cỏ dại vậy."
Phần thứ ba 3/ Đâu mới là phương pháp đúng đắn?
Tôi từng phạm sai lầm nghiêm trọng khi khởi đầu bằng phương pháp phân tích kỹ thuật, mất nhiều năm mới từ bỏ thói quen tư duy ngắn hạn để nhìn nhận cổ phiếu dưới góc nhìn của một chủ doanh nghiệp chất lượng.
Bài viết xin khép lại bằng 3 bài học cốt lõi:
Tính hợp lý và sự khác biệt: Một phương pháp thành công nhất thiết phải hợp lý về mặt bản chất và phải khác biệt với số đông trên thị trường. Đầu tư thành công yêu cầu đức tính chăm chỉ để lọc ra hàng trăm cơ hội và đức tính kiên nhẫn để chờ đợi đúng thời điểm, cũng như chờ doanh nghiệp phát triển theo thời gian.
Nguyên tắc tối thượng – Biên an toàn (Margin of Safety): Những người kết hợp hời hợt giữa PTKT và PTCB thường nhận kết quả tồi tệ do không hiểu rõ giá trị thực, dẫn đến quyết định sai lầm khi mua sai cổ phiếu tệ hoặc bán sớm doanh nghiệp đầy triển vọng.
Bản chất của đầu tư: Đầu tư thành công không phải là việc vẽ các đồ thị vô nghĩa, lập công thức máy móc hay các mô hình toán học phức tạp. Như đoạn văn kết luận huyền thoại của Benjamin Graham trong quyển The Intelligent Investor (1949): "Đầu tư sẽ luôn thông minh nhất khi nó giống như việc kinh doanh nhất".
Trân trọng,
Bạch Dương
Comments